Toelichting reserves en voorzieningen

Algemeen

Ter toelichting op het totaaloverzicht wordt per reserve en voorziening aangegeven: het doel waarvoor deze is ingesteld, de wijze van voeding en waaraan de reserve en/of voorziening wordt besteed. De specifieke mutaties in 2026 zijn toegelicht in het onderdeel financiële toelichting per programma.

Algemene reserve

De algemene reserve is het vrij besteedbare eigen vermogen van de gemeente. Deze reserve heeft het vormen van een buffer voor financiële tegenvallers als belangrijkste functie. Tekorten en overschotten op de jaarrekening komen ten laste respectievelijk ten gunste van de algemene reserve. Groei van de reserve is nodig om de uitgaven de komende jaren voor een deel met eigen vermogen te financieren en zo de financiële positie van de gemeente in balans te houden. En waar mogelijk te verbeteren tot minimaal het door de raad vastgestelde niveau van 20%.

In de Nota reserves en voorzieningen 2026 (raadsbesluit 937904) staat dat er geen harde ondergrens wordt gehanteerd door de algemene reserve te koppelen aan de risico's die de gemeente loopt. Als uitgangspunt geldt dat de algemene reserve minimaal gelijk is aan het benodigd weerstandsvermogen, zodat de financiële risico’s kunnen worden opgevangen. In de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing is aangegeven dat de actuele inschatting van het benodigde weerstandsvermogen € 77,9 miljoen is.

Bestemmingsreserves

Voor bestemmingsreserves geldt dat deze worden ingesteld voor één specifiek doel binnen een vastgesteld termijn.

Programma 2 Samenleving

Reserve opvang ontheemden Oekraïne
Doel en voeding: Met het overschot uit de door het Rijk verstrekte vergoedingen over de jaren 2022 tot en met 2025, ter hoogte van circa € 15,3 miljoen, is deze bestemmingsreserve gevormd. Vanuit deze reserve kunnen maatregelen worden gefinancierd die noodzakelijk zijn voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen die het oorlogsgebied zijn ontvlucht en waarvoor gemeenten op grond van een rijksopdracht verantwoordelijk zijn. De huidige bestedingen hebben betrekking op de locatie tijdelijke woningen N244. Indien in de toekomst andere bestedingen vanuit deze reserve worden voorgesteld, zullen deze via de tussenrapportages aan de raad ter besluitvorming worden voorgelegd. Toekomstige overschotten of tekorten op de rijksvergoeding worden rechtstreeks toegevoegd aan dan wel onttrokken uit deze bestemmingsreserve.

Programma 3 Wonen

Reserve Wonen

Doel en voeding: De reserve Wonen is bedoeld voor investeringen op het gebied van volkshuisvesting en is gekoppeld aan het gelijknamige beleidsplan dat door de raad in 2012 is vastgesteld. In 2017 heeft de raad besloten (nr. 1361700) de geactualiseerde Woonvisie 2017 als financieel kader aan te wijzen voor de inzet van aanvullende instrumenten op het gebied van wonen, waaronder tijdelijke woningen. De reserve wordt momenteel vrijwel uitsluitend ingezet voor de egalisatie van de exploitatieresultaten van de tijdelijke woningen. Om voldoende financiële ruimte te behouden voor het opvangen van eventuele exploitatietekorten, worden tot en met 2029 toevoegingen aan de reserve gedaan vanuit de middelen die beschikbaar zijn gesteld voor de opvang van Oekraïense ontheemden. Hiermee wordt een buffer opgebouwd voor de verwachte negatieve exploitatie van de tijdelijke woningen.

Programma 4 Milieu

Reserve duurzaamheid

Doel en voeding: De reserve is oorspronkelijk ingesteld voor de ontvangst en besteding van de rijksmiddelen voor de Proeftuin Aardgasvrije Wijken via het gemeentefonds. Met de afronding van Blok 3 van de proeftuin zijn deze middelen volledig ingezet. In de daaropvolgende jaren zijn tevens de CDOKE-middelen aan de reserve toegevoegd, waardoor het saldo verder is gegroeid. De beschikbare middelen in de reserve worden de komende jaren aangewend voor de uitvoering van de duurzaamheidsagenda Werk aan de Toekomst. Daarnaast worden vanuit deze reserve middelen beschikbaar gesteld voor de opgave Purmerend in Balans.

Programma 5 Bereikbaarheid

Reserve parkeren

Doel en voeding: Bij de Voorjaarsnota 2023 heeft de raad besloten om de jaarlijkse resultaten van het totaal van straatparkeren en garageparkeren te egaliseren met de reserve parkeren. Dit is besloten met het oog op de te bouwen parkeergarages in het Waterlandkwartier en de Binnenstad. Door de parkeeropbrengsten vrij te maken en in te zetten voor parkeeroplossingen is parkeren een gesloten systeem geworden waarbij het aanwijzen van gebieden betaald parkeren, de kosten, de tarieven van straatparkeren en van garageparkeren, het aantal plekken en de bezetting gemonitord en gestuurd kunnen worden met de reserve parkeren als (egalisatie)buffer.

Programma 6 Openbare ruimte

Reserve instandhouding openbare ruimte

Doel en voeding: In het Integraal Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR) is de beheervisie verwerkt, waarin is ingegaan op de wensen voor het beheer. Hierbĳ zĳn het verhogen van de beeldkwaliteit, duurzaamheid, toegankelĳkheid, vernieuwen van de parken, uitbreiding van de gemeente en leefbaarheid naar een CROW-beeldkwaliteitsniveau B gebracht. Ter egalisatie van de benodigde middelen is een bestemmingsreserve instandhouding openbare ruimte ingesteld (besluit 1574029). De niet bestede instandhoudingsbudgetten kunnen dan worden gedoteerd aan de reserve en blĳven beschikbaar voor het moment van uitvoering. Het IBOR wordt op dit moment geactualiseerd. De resultaten van de actualisatie zijn nog niet meegenomen in de begroting.

Programma 7 Ruimtelijke ordening

Reserve gronden

Doel en voeding: De bestemmingsreserve gronden is ingesteld voor het faciliteren van (nieuwe) ruimtelijke ontwikkelingen of daarmee samenhangende verkenningen. In die context dekt de reserve ook de plankosten bij zowel actief als faciliterend grondbeleid, wanneer we deze uitgaven niet kunnen terugverdienen middels verkoop of kostenverhaal. De jaarlijkse voeding vindt plaats door winstnemingen op grondexploitaties. De raad heeft in 2020 ingestemd (besluit 1529189) om de jaarlijkse winstneming op grondexploitaties te verdelen over de reserve gronden en de algemene reserve, waarbij een 50/50 verdeling als uitgangspunt geldt en op basis van de analyse van jaarlijkse actualisatie van de MPG en de jaarrekening een andere keuze kan worden gemaakt. In 2024 is op basis van de analyse van het MPG 2024 besloten (besluit 1598079) om bij de jaarrekeningen 2024 en 2025 100% van de winst van de grondexploitaties toe te voegen aan de reserve gronden zolang de winstneming van Baanstee Noord achterblijft als gevolg van de stroomproblematiek en de solvabiliteit van de gemeente meer dan 20% bedraagt. De bestedingen worden separaat aan de raad voorgelegd.

Reserve omgevingsplan
Doel en voeding: Bij de Jaarrekening 2023 heeft de raad besloten om de bestemmingsreserve omgevingsplan in te stellen. Dit zorgt ervoor dat de incidentele budgetten voor de implementatie van de Omgevingswet beschikbaar blĳven om de doelen van de wet te bereiken. In de decembercirculaire 2023 is er circa € 1 miljoen beschikbaar gesteld voor Purmerend voor de jaren 2023-2025. Dit bedrag wordt tot 2029 ingezet ter dekking van de externe advies- en onderzoekskosten om tot een definitief omgevingsplan te komen.

Voorzieningen

Programma 4 Milieu

Voorziening afvalstoffenheffing

Doel en voeding: het tarief voor afvalstoffenheffing mag maximaal kostendekkend worden vastgesteld. Bij een overschot is het een verplichting om deze gelden uit te geven aan de taken voor afvalstoffenheffing. Daarom moet een voorziening worden gevormd als gevolg van middelen die van derden zijn verkregen met een specifiek bestedingsdoel.

Programma 5 Bereikbaarheid

Voorziening Purmerenderweg ZOB

Doel en voeding: de voorziening Purmerenderweg ZOB is bedoeld om financiële gevolgen op te vangen van de herinrichting van de Purmerenderweg en de verkeersmaatregelen rond de nieuwe schoollocatie in het ZOB‑gebied. De totale investering wordt voorlopig geraamd op € 4 miljoen, gedekt door bijdragen van o.a. De Beemster Compagnie, de VRA en een gemeentelijk krediet. In 2025 is de bijdrage van De Beemster Compagnie ten gunste gebracht van de voorziening. Het saldo bedraagt ultimo 2025 € 1.316.637. Dit bedrag is bestemd voor toekomstige uitgaven die voortkomen uit de geplande herinrichting, waarvan de oplevering rond 2028 is voorzien.

Programma 6 Beheer openbare ruimte

Voorziening gemeentelijke watertaken

Doel en voeding: het egaliseren van de tarieven rioolheffing die bij de burgers in rekening gebracht worden. Uitgangspunt bij de vaststelling van tarieven rioolheffing is dat de door de tarieven gedekte lasten moeten worden gerealiseerd. Deze voorziening is ingesteld om de effecten van de noodzakelijke investeringen ten behoeve van het onderhoud aan de riolering op te vangen teneinde grote schommelingen in de rioolheffing te voorkomen.

Spaarvoorziening rioolheffing

Doel en voeding: De voorziening heeft tot doel om met ingang van 2026 binnen 10 jaar naar 5o% sparen en 50% activeren van onze water- en rioleringsinvesteringen toe te werken. De jaarlijkse dotatie aan de spaarvoorziening van € 500.000 loopt binnen 10 jaar op tot € 5.000.000 in 2035. Doordat rioleringskrediet mag worden verlaagd met middelen uit de spaarvoorziening, wordt de boekwaarde van de investeringen verlaagd en wordt er bespaard op rentelasten.

Voorziening onderhoud begraafrechten
Doel en voeding: doel van deze voorziening is het egaliseren van inkomsten uit meerjarig afgekochte grafrechten om jaarlijks een evenredig deel van de afkooptermijn te laten vrijvallen voor het beheer van, en onderhoud aan, de begraafplaatsen. Het saldo van de reserve komt overeen met alle op dit moment geregistreerde afkooptermijnen, tegen actueel prijspeil.

Programma 7 Ruimtelijke ordening

Voorziening groot onderhoud gemeentelijke gebouwen

Doel en voeding: voor het technisch beheer van de gemeentelijke gebouwen maakt de gemeente gebruik van meerjaren onderhoudsplannen (MJOPs). Daarin staat aangegeven welke onderhoudswerkzaamheden in welk jaar plaats moeten vinden. De begroting van het planmatig onderhoud en dagelijks onderhoud is gebaseerd op deze plannen. Ook is de hoogte en jaarlijkse toevoeging van/aan de onderhoudsvoorziening gebaseerd op deze MJOPs. De geplande toevoeging aan de onderhoudsvoorziening is bepaald door uit te gaan van de gemiddelde kosten over een periode van 10 jaar.

Voorziening bijdragen op basis van nota Prof

Doel en voeding: in diverse anterieure overeenkomsten (AO) is opgenomen dat de exploitant (privaat initiatiefnemer) op basis van het vastgestelde gemeentelijk beleid in de nota Planoverschrijdende ruimtelijke openbare faciliteiten (nota Prof) een bijdrage doet ten behoeve van de gemeentebrede bovenwijkse voorzieningen en ruimtelijke ontwikkelingen. De bijdragen worden gestort in de voorziening. Het volledige saldo is in 2022 reeds bestemd voor de onrendabele top van de parkeergarage stadhuis. De voorziening blĳft nog wel van kracht omdat er nog meer ontvangsten komen. Er zijn geen toevoegingen aan de voorziening geraamd, omdat de ontvangsten afhankelijk zijn van dynamische momenten zoals de oplevering van woningen. Daarom worden ze meestal in de voor- en/of najaarsnota bijgeraamd.

Voorzieningen kostenverhaal
a. Voorzieningen GKP parkeervoorzieningen centrumgebied
Doel en voeding: deze voorziening betreft van derden ontvangen middelen die zijn verkregen in het kader van de afkoopregeling voor bezoekersparkeren. De middelen kunnen door de gemeente worden aangewend voor de realisatie van parkeervoorzieningen in het centrumgebied. Eerder heeft aanwending plaatsgevonden door een bijdrage vanuit de voorziening te storten in het krediet voor de parkeergarage Stadhuisplein. Het resterende saldo is opgebouwd uit ontvangen bijdragen, waaronder die voor de projecten Wheerwal, Westerstraat en Kop van West.

b. Voorziening GKP groen en mobiliteit
Doel en voeding: dit betreft de voorziening mobiliteit & groen. In de raad van september 2019 (besluit 1482547 d.d. 26-09-2019) is deze voorziening ingesteld om de bedragen in te storten die van particuliere investeerders worden ontvangen voor mobiliteit en groen. De aanwending kan plaatsvinden voor investeringen op de lijst die is opgenomen in de Nota Gebiedsoverstijgende kosten Purmerend.

c. Voorziening GKP sociale woningbouw
Doel en voeding: dit betreft de voorziening Sociale Woningbouw. In de raad van september 2019 (besluit 1482547 d.d. 26-09-2019) is deze voorziening ingesteld om de bedragen in te storten die van particuliere investeerders worden ontvangen voor afkoop sociale woningbouw. De aanwending kan plaatsvinden bij projecten met extra sociale woningbouw waarin de afkoop wordt gecompenseerd.

d. Voorziening GKP mobiliteitsoplossingen Waterlandkwartier
Doel en voeding: Dit betreft de voorziening in de verbetering en nieuwe aanleg van openbare infrastructuur en voorzieningen is ingesteld. Dit betreft de bijdragen van de nieuwbouwplannen. In de raad van september 2019 (besluit 1585053 d.d. 23-05-2023) is deze voorziening ingesteld voor de te ontvangen bijdragen van de nieuwbouwplannen in dit gebied. Dit is geen vrij geld. Deze bijdrage wordt gestort in deze voorziening. Het saldo is nihil.

e. Voorziening infrastructuur Wagenweggebied
Doel en voeding: in de afgesloten anterieure overeenkomst (AO) is opgenomen dat de exploitant (privaat initiatiefnemer) een bijdrage is verschuldigd voor investeringen in de openbare ruimte waarbij een eventuele gemeentelijke voorinvestering terugverdiend kan worden. Het volledige saldo is in 2022 reeds ingezet ten behoeve van de gemaakte kosten in de openbare ruimte. Het saldo ultimo 2025 van deze voorziening is nihil. De voorziening blĳft nog wel van kracht, omdat er nog kosten en opbrengsten te verwachten zĳn in het gebied.

Voorzieningen gebiedseigen kosten
Naast bovengenoemde investeringen (a tem e) dient de gemeente ook te investeren in plangebonden kosten, dat zijn: 1) openbare ruimte die direct en uitsluitend gerelateerd is aan elk specifiek bouwplan, 2) de ambtelijke voorbereiding en begeleiding van elke specifiek bouwplan en 3) planschade kosten. Deze kosten worden ad hoc (per specifiek bouwplan) berekend en verhaald op de initiatiefnemer. Dit geldt voor de ontwikkelgebieden De Koog, Middenbeemster, Waterlandkwartier en Zuidoostbeemster. Het saldo van de voorziening gebiedseigenkosten Middenbeemster is € 61.109, de rest is nihil.

Programma 10 Bestuur en concern

Voorziening wachtgeldverplichtingen bestuurders

Doel en voeding: Deze voorziening is bedoeld voor het afdekken van de wachtgeldverplichtingen van voormalige bestuurders. Op het moment dat een bestuurder zijn of haar functie beëindigt, wordt vastgesteld of recht bestaat op wachtgeld, wat de hoogte van de uitkering is en voor welke periode deze aanspraak geldt. De totale contante waarde van deze verplichtingen vormt de wachtgeldverplichting van de gemeente. De financiële verwerking vindt plaats door het bedrag van de vastgestelde verplichting ten laste van de algemene middelen aan de voorziening toe te voegen. In verband met de overgang naar een nieuw college wordt de voorziening in het najaar van 2026 geactualiseerd, waarbij de omvang van de wachtgeldverplichtingen opnieuw wordt bepaald.

Voorziening RVU (Regeling Vervroegd Uitdienst)
Doel en voeding: Deze voorziening is bedoeld voor het opvangen van de financiële gevolgen van de Regeling Vervroegd Uittreden (RVU). Op het moment dat een medewerker gebruikmaakt van de RVU, wordt de daarmee samenhangende financiële verplichting ten laste van de exploitatie aan de voorziening toegevoegd. Jaarlijks wordt de omvang van de verwachte RVU-verplichtingen voor de komende jaren opnieuw bepaald. Op basis hiervan wordt de benodigde hoogte van de voorziening vastgesteld en, indien nodig, een aanvullende dotatie gedaan. De uitkeringen die voortvloeien uit de RVU worden vervolgens ten laste van deze voorziening gebracht.

Voorziening pensioen ex-bestuurders
Doel en voeding: deze voorziening is ingesteld ter dekking van de pensioenverplichtingen aan (ex-)bestuurders. Voor politieke ambtsdragers is er momenteel nog geen centraal pensioenfonds. Wethouders bouwen uit hoofde van de Algemene Pensioenwet politieke ambtsdragers (APPA) pensioenrechten op bĳ de gemeente. Jaarlĳks, als onderdeel van de jaarrekening worden actuariële waardeberekeningen uitgevoerd door het bedrĳf PROambt om de hoogte van de voorziening te bepalen. De door PROambt gehanteerde rekenrente is afgestemd met het ministerie van Binnenlandse Zaken. De commissie BBV heeft aangegeven dat rekening gehouden moet worden met bekend gemaakte indexaties. In de berekening van het jaaroverzicht van PROambt is hiermee rekening gehouden en daarmee het saldo van de voorziening bepaald.

Voorziening spaarverlof medewerkers

Doel en voeding: medewerkers kunnen vanaf 1 januari 2022 bovenwettelĳke vakantie-uren sparen. Met dit 'verlofsparen' kunnen medewerkers passend bĳ hun levensfase hun bovenwettelĳke vakantie-uren inzetten op een manier die aansluit bĳ hun persoonlĳke levens- en carrièreplanning en het gemeentelĳke vitaliteitsbeeld. Deze vakantie-uren verjaren niet. Aangezien er bĳ verlofsparen sprake is van arbeidskosten gerelateerde verplichtingen die een niet voorspelbare opbouw en daarmee ook onvoorspelbare afbouw kennen, dient hier een voorziening voor gevormd te worden.

Naar boven